Łemkowski Kermesz w Olchowcu i inne święta kultury łemkowskiej w Beskidzie Niskim

4 min czytania
Łemkowski Kermesz w Olchowcu i inne święta kultury łemkowskiej w Beskidzie Niskim

Olchowiec to niewielka wieś w gminie Dukla, ukryta w dolinie wśród lesistych wzgórz Beskidu Niskiego. Raz w roku robi się tu tłoczno – na Łemkowski Kermesz zjeżdżają Łemkowie z Polski, Słowacji i Ukrainy, ich potomkowie z całego świata i turyści ciekawi kultury, która przez wieki kształtowała te góry.

Czym jest kermesz

Słowo „kermesz” (z niemieckiego Kirmes) oznacza odpust, święto parafialne połączone z zabawą. W tradycji łemkowskiej było to jedno z najważniejszych wydarzeń roku: nabożeństwo w cerkwi, odwiedziny rodziny, muzyka i wspólne biesiadowanie. Współczesny kermesz w Olchowcu kontynuuje tę tradycję i łączy część religijną z festynem – występami zespołów folklorystycznych, pokazami rękodzieła i kuchni.

Historię i kulturę tej grupy przybliża hasło Łemkowie.

Co zobaczysz i czego spróbujesz

  • Muzyka i śpiew – łemkowskie pieśni, zespoły z regionu i z zagranicy, zabawa do wieczora.
  • Kuchnia – pierogi z ziemniakami i serem, gołąbki, kwaśnica, zupy na zakwasie, pieczywo i wypieki domowe.
  • Rękodzieło – haft, pisanki, wyroby z drewna, książki o historii regionu.
  • Spotkania – rozmowy z mieszkańcami i osobami, których rodziny pochodzą z okolicznych wsi.
Cerkiew w Zyndranowej
Cerkiew w Zyndranowej. Fot. Pudelek, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Kiedy odbywa się kermesz

Kermesz w Olchowcu organizowany jest latem. Dokładny termin i program co roku ogłaszają organizatorzy i lokalne stowarzyszenia łemkowskie – sprawdź je przed wyjazdem, bo daty bywają zmieniane.

Inne święta łemkowskie w okolicy

  • Łemkowska Watra w Zdyni – największe święto kultury łemkowskiej, organizowane od lat 80. XX wieku w gminie Uście Gorlickie; kilkudniowe, z koncertami i rozpaleniem watry (ogniska).
  • Odpusty przy cerkwiach – w wielu wsiach Beskidu Niskiego obchodzone są święta patronów cerkwi, często z liturgią w obrządku wschodnim.
  • Muzea – w pobliskiej Zyndranowej działa muzeum kultury łemkowskiej w tradycyjnej zagrodzie; warto połączyć wizytę z kermeszem.

Łemkowie w Beskidzie Niskim – krótko o historii

Łemkowie zamieszkiwali Beskid Niski od stuleci, tworząc wsie z drewnianymi cerkwiami i charakterystycznymi chyżami – domami, w których pod jednym dachem mieściła się część mieszkalna i gospodarcza. W latach 1945–1947 ludność łemkowską wysiedlono – najpierw na wschód, a w ramach akcji „Wisła” na zachodnie i północne ziemie Polski. Wiele wsi przestało istnieć. Część rodzin wróciła po 1956 roku, a dziś kultura łemkowska przeżywa odrodzenie, czego najlepszym dowodem są takie święta jak kermesz.

Więcej o historii pogranicza piszemy w tekstach o dziedzictwie Jaślisk i o starych mapach, na których widać dawne wsie. Wszystkie teksty znajdziesz w dziale Historia i kultura.

Praktyczne wskazówki

  • Dojazd: z Dukli w kierunku Barwinka, następnie boczną drogą w dolinę; w dniu święta parkingi są zwykle wyznaczone na łąkach.
  • Szanuj część religijną – w czasie nabożeństwa nie fotografuj bez pytania i zachowuj ciszę.
  • Zabierz gotówkę – nie wszyscy wystawcy przyjmują karty.

Cerkwie łemkowskie w okolicy Dukli

Wyjazd na kermesz to dobra okazja, by poznać drewniane cerkwie okolicznych wsi. W Beskidzie Niskim przetrwało ich kilkadziesiąt – wiele zbudowano w XVIII i XIX wieku w charakterystycznym stylu łemkowskim, z trzema częściami nakrytymi osobnymi dachami i wieżą nad babińcem. Część z nich służy dziś parafiom greckokatolickim lub prawosławnym, inne – rzymskokatolickim, a kilka pełni funkcję muzeów.

  • Zwiedzając cerkiew, zachowaj ciszę i skromny strój; w czasie nabożeństwa nie wchodź z aparatem.
  • Jeśli cerkiew jest zamknięta, poszukaj informacji o kluczu na drzwiach lub tablicy przy bramie.
  • Obejrzyj też przycerkiewny cmentarz – kamienne krzyże z inskrypcjami cyrylicą to cenne zabytki.

Kuchnia łemkowska – czego spróbować

Kuchnia łemkowska była prosta i oparta na tym, co dawała górska gospodarka: ziemniakach, kapuście, owsie, nabiale i grzybach. Na kermeszu i w okolicznych gospodarstwach możesz spróbować pierogów z ziemniakami i serem, gołąbków z kaszą lub ziemniakami, zup na zakwasie i kiszonej kapuście oraz placków ziemniaczanych. Do tego chleb na zakwasie i domowe wypieki. Jeśli chcesz kupić lokalne produkty, pytaj o miody, sery i przetwory od gospodarzy – to najlepsza pamiątka i realne wsparcie dla mieszkańców.

Zobacz także nasze teksty o historii pogranicza koło Jaślisk oraz o wyborze agroturystyki.

Najczęstsze pytania

Czy na kermesz może przyjechać każdy?

Tak, to otwarte święto. Organizatorzy chętnie witają turystów, którzy chcą poznać kulturę łemkowską.

Czym różni się kermesz od Watry?

Kermesz to lokalne, jednodniowe święto o charakterze odpustowym. Łemkowska Watra w Zdyni to kilkudniowy festiwal kultury łemkowskiej o znacznie większej skali.

Gdzie nocować w okolicy Olchowca?

W okolicy Dukli, Zyndranowej i Barwinka działają gospodarstwa agroturystyczne i pensjonaty. Na dzień święta zarezerwuj nocleg z wyprzedzeniem – podpowiadamy, jak wybrać, w tekście o agroturystyce w Beskidzie Niskim.

Zdjęcie główne: Drewniana cerkiew w Olchowcu. Fot. Henryk Bielamowicz, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Przydał się ten tekst przed wyjazdem?

Ten tekst nie ma jeszcze ocen.

Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).

Redakcja Gutkowej Koliby