Linia kolejowa przez przełęcz Łupkowską to jedna z najbardziej malowniczych tras w polskich Karpatach. Prowadzi z Zagórza przez Komańczę i Łupków pod grzbietem granicznym do słowackich Medzilaborców. Na co dzień pociągi pasażerskie kursują tu rzadko, ale w sezonie letnim regularnie pojawiają się połączenia turystyczne – w minionych latach pod nazwami nawiązującymi do regionu, jak „Wojak Szwejk” z Rzeszowa czy przejazdy tematyczne w Bieszczady.
Kolej przez Karpaty – trochę historii
Linię zbudowano w latach 70. XIX wieku jako część połączenia Galicji z Węgrami. Pod przełęczą wykuto tunel, a trasa szybko zyskała znaczenie wojskowe – w czasie I wojny światowej o Łupków toczyły się ciężkie walki, czego śladem są liczne cmentarze wojenne w okolicy. To właśnie przez te strony podróżował literacki dobry wojak Szwejk, stąd nazwa jednego z wakacyjnych pociągów.
Przebieg i historię linii z Nowego Zagórza do Łupkowa opisuje hasło Linia kolejowa nr 107.
Trasa: Zagórz – Komańcza – Łupków – Medzilaborce
- Zagórz – węzeł kolejowy pod Sanokiem, start większości połączeń w góry.
- Komańcza – wieś na granicy Beskidu Niskiego i Bieszczadów, z cerkwią i klasztorem Sióstr Nazaretanek, gdzie przebywał internowany prymas Stefan Wyszyński.
- Łupków – dawna stacja graniczna; za nią tor wchodzi w tunel pod granicą.
- Medzilaborce – słowackie miasteczko znane z Muzeum Sztuki Nowoczesnej Andy’ego Warhola – rodzice artysty pochodzili z pobliskiej wsi Miková.

Sezonowe pociągi – jak sprawdzić rozkład
Połączenia turystyczne uruchamiane są zwykle na wakacje, najczęściej w weekendy. Ich trasy, godziny i nazwy zmieniają się co sezon – bywały kursy z Rzeszowa, z Zagórza, a także połączenia transgraniczne ze Słowacji. Przed wyjazdem:
- sprawdź rozkład w wyszukiwarce połączeń kolejowych i na stronie przewoźnika regionalnego,
- zwróć uwagę na dni kursowania (często tylko soboty, niedziele i święta),
- przy przejeździe na Słowację miej dowód osobisty i zapytaj o bilet na odcinek zagraniczny.
Pomysły na jednodniową wycieczkę
Wariant rodzinny: dojazd pociągiem do Medzilaborców, muzeum Warhola, spacer po miasteczku i powrót popołudniowym kursem. Wariant pieszy: przejazd do Łupkowa lub Komańczy i powrót szlakiem – okolice obfitują w szlaki prowadzące przez dawne łemkowskie wsie i grzbiety graniczne. Wariant łączony: pociąg w jedną stronę, rower w drugą (o ile przewoźnik przyjmuje rowery na danym kursie).
Jeśli lubisz kolej, zaplanuj też dzień na przeworskiej kolei wąskotorowej albo Bieszczadzkiej Kolejce Leśnej w Cisnej i Majdanie. Więcej atrakcji znajdziesz w dziale Atrakcje i kolej.
Praktyczne wskazówki
- Zabierz prowiant – na małych stacjach nie ma sklepów ani bufetów.
- Przyjdź na stację wcześniej – w wakacyjne weekendy sezonowe pociągi bywają pełne, a najlepsze miejsca przy oknach zajmowane są szybko.
- Na Słowacji płaci się w euro; w Medzilaborcach są bankomaty.
- Pamiętaj o ubezpieczeniu i karcie EKUZ przy wyjeździe za granicę.
Ślady wojny na przełęczy
Okolice Łupkowa i Komańczy były zimą 1914/1915 roku miejscem ciężkich walk armii austro-węgierskiej z rosyjską o przejścia przez Karpaty. W lasach zachowały się okopy, a w wielu wsiach – cmentarze wojenne, na których spoczywają żołnierze obu stron. Część cmentarzy została odnowiona i oznakowana, do innych prowadzą tylko leśne ścieżki. Wycieczkę pociągiem łatwo połączyć ze spacerem do jednego z nich.
Na linii kolejowej widać też pozostałości dawnej infrastruktury granicznej: budynki stacyjne, nastawnie i nasypy, które pamiętają czasy, gdy przez Łupków jeździły regularne pociągi międzynarodowe.
Muzeum Warhola – praktycznie
Muzeum Sztuki Nowoczesnej Andy’ego Warhola w Medzilaborcach powstało na początku lat 90. XX wieku z inicjatywy brata artysty i środowisk rusińskich. Prezentuje oryginalne prace Warhola, m.in. serigrafie, a także pamiątki rodzinne. Zwiedzanie zajmuje zwykle godzinę – w sam raz między przyjazdem a powrotnym kursem pociągu. Godziny otwarcia i ceny biletów sprawdź na stronie muzeum, bo zmieniają się sezonowo.
Po słowackiej stronie warto zajrzeć też do pobliskich cerkwi greckokatolickich i do okolicznych wsi rusińskich – kultura po obu stronach granicy ma wspólne korzenie z kulturą łemkowską. Piszemy o niej w tekście o Łemkowskim Kermeszu w Olchowcu.
Zobacz także nasze teksty o przeworskiej kolei wąskotorowej oraz o świętach kultury łemkowskiej.
Najczęstsze pytania
Czy pociąg do Medzilaborców kursuje cały rok?
Połączenia turystyczne są sezonowe – głównie wakacyjne. Poza sezonem trzeba sprawdzić, czy jest jakiekolwiek połączenie na danym odcinku.
Czy na granicy jest kontrola?
Polska i Słowacja należą do strefy Schengen, więc stałych kontroli nie ma, ale dokument tożsamości trzeba mieć przy sobie.
Co warto zobaczyć w Medzilaborcach?
Przede wszystkim muzeum Andy’ego Warhola z oryginalnymi pracami artysty oraz cerkiew w centrum miasta.
Zdjęcie główne: Stacja kolejowa Łupków zimą. Fot. Pudelek, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
Przydał się ten tekst przed wyjazdem?
Ten tekst nie ma jeszcze ocen.
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).



