Wiatr halny i roztopy w Beskidach – jak się przygotować i kiedy zostać w domu

4 min czytania
Wiatr halny i roztopy w Beskidach – jak się przygotować i kiedy zostać w domu

Gwałtowny, ciepły wiatr, który w kilka godzin zmienia zaśnieżone stoki w błoto, a potoki w rwące rzeki – tak wygląda przedwiośnie w Karpatach. Wiatr fenowy kojarzy się przede wszystkim z Tatrami i Podhalem, gdzie nazywa się go halnym, ale silne, ciepłe wiatry południowe zdarzają się także w Beskidzie Niskim i Bieszczadach. Dla turystów oznaczają one konkretne zagrożenia.

Czym jest wiatr halny (fen)

Fen powstaje, gdy wilgotne powietrze przechodzi przez łańcuch górski. Po stronie nawietrznej wznosi się, ochładza i traci wilgoć w postaci opadów. Po przejściu grzbietu opada po stronie zawietrznej i ogrzewa się szybciej, niż się ochłodziło. Efekt: po polskiej stronie Karpat wieje suchy, ciepły i bardzo porywisty wiatr z południa. Temperatura potrafi wzrosnąć o kilkanaście stopni w ciągu kilku godzin.

Mechanizm powstawania wiatrów fenowych wyjaśnia hasło Fen.

Roztopy – co dzieje się w dolinach

Gdy ciepły wiatr i deszcz trafiają na grubą pokrywę śnieżną, woda spływa po zamarzniętej jeszcze glebie prosto do potoków. Jasiołka, Wisłok, Wisłoka i ich dopływy potrafią w ciągu doby wezbrać i wylać na łąki. Z perspektywy turysty to:

  • nieprzejezdne brody i zalane drogi gruntowe,
  • przemoczone, grząskie szlaki i podmyte kładki,
  • ryzyko oberwania się nawisów śniegu i lodu z dachów oraz skarp,
  • kra i zatory lodowe na potokach.
Koryto Jasiołki w Dukli
Koryto Jasiołki w Dukli. Fot. Przykuta, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Zagrożenia w lesie

Najgroźniejsze podczas silnego wiatru są łamiące się drzewa. Świerki osłabione przez kornika i suszę przewracają się z korzeniami, a w bukowych lasach spadają suche konary. Jeśli prognoza zapowiada porywy przekraczające kilkadziesiąt km/h, nie wchodź do lasu – zaplanuj spacer po dolinie lub dzień w muzeum.

Gdzie sprawdzać ostrzeżenia

  • IMGW-PIB – ostrzeżenia meteorologiczne i hydrologiczne dla powiatów (silny wiatr, roztopy, wezbrania).
  • Komunikaty GOPR – informacje o warunkach na szlakach i zagrożeniu lawinowym w wyższych partiach gór.
  • Gminy i powiaty – informacje o zamkniętych drogach i mostach.

Przed wyjściem zapisz numery ratunkowe: 985 lub 601 100 300 (GOPR) oraz 112.

Jak przygotować się na przedwiośnie w górach

  • Wodoodporne buty za kostkę i stuptuty – błoto i rozmiękły śnieg to codzienność.
  • Raczki – rano szlaki są często oblodzone, a w południe zamieniają się w breję.
  • Warstwowy ubiór: ciepły wiatr szybko ustępuje chłodowi, gdy fen ustaje.
  • Plan B na dni z silnym wiatrem: muzea, cerkwie, przejazd po dolinach.

Przedwiośnie ma też dobre strony: pierwsze kwiaty w dolinach, przyloty ptaków i puste szlaki. Piszemy o tym w tekście o wiosennych przylotach żurawi i bocianów. Więcej porad przed wyjazdem znajdziesz w dziale Poradnik.

Co robić, gdy wiatr złapie cię na szlaku

  1. Wyjdź z lasu na otwartą przestrzeń lub do doliny, z dala od wysokich drzew.
  2. Nie zatrzymuj się pod pojedynczymi drzewami ani przy stromych skarpach.
  3. Jeśli musisz iść przez las, wybieraj młodniki i szerokie drogi leśne zamiast starodrzewu.
  4. Uważaj na powalone pnie blokujące szlak – nie przechodź pod nimi i nie wspinaj się na sterty drewna.
  5. Gdy ktoś zostanie ranny, zabezpiecz miejsce i wezwij pomoc: 985, 601 100 300 lub 112.

Po wichurze – szlaki z przeszkodami

Silne wiatry potrafią powalić w lasach tysiące drzew. Przez kolejne tygodnie szlaki bywają nieprzejezdne, a znaki znikają razem z drzewami, na których były namalowane. Nadleśnictwa i parki narodowe publikują wtedy komunikaty o zamkniętych odcinkach – stosuj się do nich, bo prace przy usuwaniu wiatrołomów są niebezpieczne. Przed wyjazdem warto zajrzeć na strony nadleśnictw i parków, a w terenie mieć mapę pobraną offline, by znaleźć objście zamkniętego fragmentu.

Wiosenne roztopy to także dobry moment, by zobaczyć, jak zmienia się krajobraz doliny: potoki pełne wody, pierwsze zawilce i podbiał na skarpach, a nad łąkami klucze żurawi.

Zobacz także nasze teksty o wiosennych przylotach ptaków oraz o szlaku na Kamień nad Jaśliskami.

Najczęstsze pytania

Czy w Beskidzie Niskim wieje halny?

Nazwa „halny” odnosi się głównie do Tatr i Podhala, ale zjawisko fenu występuje w całych Karpatach. W Beskidzie Niskim przejawia się silnymi, ciepłymi wiatrami z południa.

Jak długo trwa halny?

Zwykle od kilku godzin do dwóch–trzech dni. Często kończy się gwałtownym ochłodzeniem i opadami.

Czy podczas roztopów można chodzić po szlakach?

Można, ale ostrożnie: unikaj brodów, stromych błotnistych zejść i lasu przy silnym wietrze. Najlepiej wybierać trasy po grzbietach łąkowych i drogach w dolinach.

Zdjęcie główne: Rzeka Jasiołka zimą. Fot. Stanislaw Szydlo, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Przydał się ten tekst przed wyjazdem?

Ten tekst nie ma jeszcze ocen.

Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).

Redakcja Gutkowej Koliby